03.04.07

Üniter Devlet - Federal Devlet

Posted in SAYI 14 at 02:25 yapan Editor

Yazan: schumi 

Geçtiğimiz günlerde 12 Eylül’ün baş mimarı ve 7. Cumhurbaşkanımız Kenan Evren bir açıklama yaptı: “Türkiye 8 eyalete bölünebilir.” Farklı çevrelerde farklı yankılar uyandırdı bu açıklama.
Bir grup Kenan Evren ne söylese karşı çıkıyor, çünkü artık Kenan Evren’e tahammül etmek dahi istemiyorlar. Bir diğer grup da önce bir durup düşünüyor, artılarını-eksilerini tartıyor, değerlendirme yapıyor ve sonuç olarak yine Kenan Evren’e muhalif oluyorlar. Ortak nokta Kenan Evren’e karşı çıkmak…

İlginç olan 90 yaşına gelmiş eski bir darbecinin, özellikle Türkiye’nin içinde bulunduğu siyasi süreci de göz önüne alırsak, bu tür çıkışlarda bulunması aslında. “Asmayalım da besleyelim mi”, Adalet yerini bulsun diye bir sağdan, bir soldan asıyorduk”, “İdamları imzalarken ellerim hiç titremedi” şeklinde veciz(!), bir o kadar da cesurca ifadeleri bulunan bu paşamızda da koltuk sevdası baş göstermiş anlaşılan. Siyaset böyle bir şeymiş demek ki, bir elini sokan bir daha çıkaramıyormuş.
Gelelim Kenan Evren’in söylediklerini irdelemeye… Kenan Evren’in bahsettiği devlet yapısı –ülkenin eyaletlere bölünmesi sistemi– federal devlet tipi esasında. Federal devlet; kendi içlerinde belli bir özerkliği koruyarak iki veya daha fazla devletin aynı merkezi iktidara tabi olmak suretiyle oluşturduğu bir devlet topluluğudur. Federal devleti oluşturan her bir devlete(günümüzdeki kullanımıyla eyalet) de federe devlet denir. Federal devlet ve federe devletler ayrı tüzel kişiliklere sahiptir.
Federal devletlerde iki ayrı hukuki düzen vardır. Bunlardan biri federal devletin hukuk düzeni, bir diğeri de her bir federe devletin kendi içerisindeki hukuk düzeni. Federe devletlerin hukuk düzenleri, hakimiyetinin olduğu bölgelerde; federal devletin hukuk düzeni ise tüm ülkede geçerlidir. Bir federe devlet, federal devletin hukukuna aykırı hareket de edememiş olur bu durumda. Söz konusu hukuk düzenindeki farklılık, erklerde de mevzu bahistir. Yani federal devletin tüm ülkeyi kapsayan yasama, yürütme, yargı erkleri mevcuttur; bunun dışında her bir federe devletin kendi içinde yasama, yürütme ve yargı erkleri mevcuttur.
Federasyon devletlerinde iki türlü meclis sistemi de bulunur. Her bir eyaletin kendi meclisi vardır, aynı zamanda federal devletin de meclisi söz konusudur. ¼br />
Üniter devlet ise devletin, ülke, millet ve egemenlik unsurları; yasama, yürütme ve yargı organları bakımından teklik özelliği gösteren devlet şeklidir. Yani üniter devletlerde devleti oluşturan tüm unsurlar tektir. Merkeze bağlı yasama, yürütme, yargı organları bulunur. Hukuk düzeni tektir, merkeze bağlıdır. Bir tek meclis vardır, devlet kutsaldır.
Federal devletlere örnek olarak  ABD, Almanya, Kanada gibi örnekler verebiliriz. Üniter devletlere örnek olarak da Türkiye, Yunanistan, İngiltere, Fransa, Japonya gibi ülkeler gösterilebilir.
Kenan Evren’in bu sözü söylemekteki amacı –eğer bir amaç uğruna bu sözleri sarf etmişse– devletin üzerindeki yükü azaltmak, ülkeyi eyaletlere ayırarak yönetimi kolaylaştırmak olabilir. Bunu bilemeyiz, ancak burada önemli olan husus şudur ki, Kenan Evren’in bir konuda fikir beyan etmesi üzerine klasik “ülkeyi bölmeye çalışıyor” zihniyetimizle linç girişimine başlıyoruz. Artık bunları aşmamız gerek. Herkes biliyor ki, Kenan Evren’in “olsun” demesiyle olacak dönemler çoktan geçti. Dar düşünceler dar görüşler demektir, geniş düşünelim.
Bir özelliğimiz de sevgili okurlar, her şeyi tabulaştırıyoruz. Resmi ideolojiyi, kurumları, hatta fikirleri… Unutmamalıyız ki tüm bunlar, insanlığa hizmet etmek için varlar. İnsanlık bunlara hizmet etmek için var değildir… Üniter devleti tabulaştırmamalıyız, ancak Türkiye’nin şu aşamasında da bir devlet sisteminin değiştirilmesi söz konusu olamaz. Buna karşın bölgeler –iller– arasında  bir rekabet unsurunun oluşması da gelişimdeki hızlanmayı üst düzeye çıkartabilir.

Permalink