01.22.07

Tatlı Orkideler

Posted in SAYI 8 at 01:23 yapan Editor

Yazan: ohannessenpetersburgerking

Soguk bir kış günü avuçlarınızı ısıtan tarçınlı salepi yudumlarken ya da yaz günü bir top Maraş dondurması dişlerken aklınıza hiç orkideler gelir mi? Kıvam vermesinden ve besleyici özelliklerinden dolayı, Osmanlı mutfağı mirasını paylaşan ülkelerde yüzyıllardır sıcak süte katılan veya dondurma yapımında kullanılan salep, yabani orkidelerin toprak altındaki küçücük yumrularının haslandıktan sonra kurutulup öğütülmesiyle oluşturulur. Halk arasında genellikle ” salep otu ” olarak anılan orkideler Türkiye’nin hemen her coğrafi bölgesinde yetişir.

Ülkemiz, aslında  24 cinse ait olan 150 kadar tür ile avrupada en çok orkide çeşidinin olduğu ülke konumunda. Ancak geleneksel salep ticareti ve kentselleşmenin yol açtığı yaşam alanı tahribatının sonucunda bu bitkinin nesli artık tehlike altında. Geleneksel salep üretiminde kullanılan orkide yumruları her yıl Kastamonu, Tokat, Muğla, Antalya, İçel, Kahramanmaraş ve Van civarlarında toplanıyor.

1973′den bu yana CITES (Nesli Tehlike Altında Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözlesme) şemsiyesi altında alınan orkideler artık tüm türleriyle dünya çapında korunuyor. Ancak Türkiye’de orkidelerle ilgili henüz bir koruma projesi hayata geçmiş degil. Ülkemizde tahrip edilen orkidelerin sayısının 60 milyon civarı oldugu tahmin edilmekte. Bu rakam ise sadece yıl içinde üretilmiş saleplerden edinilen bir değer.

Genellikle bitkilerin çiçek açtığı ilkbahar dönemlerinde, köylerde salep kazıcıları, çobanlar, kadınlar ve çocuklar etrafta orkide aramaya çıkar. Bulunan orkidenin etrafı kazılır, işe yarayan yumrusu alınır, geriye kalan cicek kısmı bir kenara atılır. Kısacası bir avuc yumru için yok edilen orkide sayısı yüzleri bulmakta. Son birkaç yıldır çeşitli markalar altında dayanıklı kutularda satışa sunulan salepler de orkide yumrularına olan talebi arttırmıştır.               

Elbette bu işin ticaretinin yasaklanması veya sınırlandırılması zor degil. Yumruların toplandığı yerler belirlenerek, istenildigi takdirde bu bölgede faaliyet gösteren tüccarlara sertifika verilip, kontrollü toplamaya yönelmek mümkün. Amaç bitkinin neslinin tükenmesini engelleyerek ticaretin devamini saglamak ve bu sayede bu “sektorden” ekmek yiyenlerin de rahatini kacirmamaksa atilacak bir kaç basit adım bunu saglayabilir.  Tüm bunlara ek olarak; Avrupa’da orkidelere verilecek zarar, cok büyük maddi yaptırımlarla karşınıyor. Ayrıca işin ticari boyutu düşünüşürse; Avrupa’da, Amerika’da ve Avustralya’da orkide severler tarafından kurulmuş, amaçları sadece orkide fotoğrafı cekmek olan insanların olusturduğu “yüzlerce” dernek, orkide cenneti olan ülkemizin, orkideleri başka bir kulvarda kullanarak gelir elde edebilmesine olanak sağlıyor. Unutulmamalıdır ki bugun Osmanli laleleri sadece betimlemelerde ve şiirlerde yer etmiştir. Orkideler ise bu anlayiş içerisinde gelecekte Osmanlı laleleriyle aynı kaderi paylaşmaya mahkumdur.

Permalink