03.04.07
İnsanlığın Terakkisi 2
Yazan: capt it all
Merhaba sayın tuzluk okurları. Geçen hafta, hıristiyanlıkta insanın amacından ve insanlığın terakkisinden bahsetmiştim. Bu hafta da, rönesans – reform hareketleri ve rönesans ile birlikte gelişen bilimsel düşünce ekseninde insanlığın terakkisinden bahsedeceğim.
Rönesans, avrupada uygarlığın temellerinin atılması hareketi olarak da adlandırılabilir. Günümüz uygarlığının, modern bilimsel düşüncenin ve diğer tüm uygarlıkları etkileyecek teknolojik gelişmelerin ve fikri akımların [hümanizm ve maalesef ırkçılık] temelini oluşturur.
Rönesans ile birlikte tüm bilim dalları felsefeden tek tek ayrılmaya başlamıştır. Aristodan aydınlanma çağına kadar, -ki islam medeniyeti de buna dahildir- felsefe ile bilim –fenni, matematiksel ve beşeri bilimler- birlikte gelişegelmiş ve ayrı ayrı tasavvur edilmemiştir. Her filozof aynı zamanda bir bilim adamı ve aynı zamanda sosyologdur. Aydınlanma çağı ile birlikte gelişen imkanlar ve fikirler, bilim dallarının felsefeden birer birer ayrılmasına yol açmıştır.
Burada benim çok önemli gördüğüm bir noktaya ağırlık vermek istiyorum. Aristo’dan beri gelen sınıflandırma anlayışının aydınlanma çağı ile değişmesi, peşisıra ırkçılık gibi bir kavramı da getirmiştir ki, bu hala bile insanlığın terakkisine balta vuran en önemli unsurdur bana göre. Irkçılık ki, aydınlanma çağına kadar, -antik yunan çağını saymazsak[ki buraya döneceğim tekrardan]- hemen hiçbir medeniyette görülmemiş duyulmamış hayvani bir güdü ve o güdüden beslenen hayvani bir akımdır.
Peki nasıl gelişti bu kavram? Aristonun oldukça yalın bir sınıflandırması var idi. Mesela canlılar “bitkiler-hayvanlar-insanlar” olarak sınıflandırılıyor iken, insanı “erkek-dişi” olarak sınıflandırıyordu.[bu sınıflandırmaya göre erkek dişiden üstündü ?] maddeyi de “toprak-su-ateş-[ve zannedersem]hava” şeklinde sınıflandırılıyordu. Hıristiyanlıkta da bu anlayış genel yapısı itibariyle çok fazla sekteye uğramadı, insanlar “Hıristiyan olanlar-Hıristiyan olmayanlar” şeklinde sınıflandırılmaya başlandı. [ve islamiyet öncesi İslamiyette zaten böyle bir şey mevcut değildi, bu bağlamda değerlendirilebilecek sadece kavimcilik-kabilecilik gibi basit bir model var ki, o da İslam ile sona erdi; ümmet ve millet kavramları gelişti] Aydınlanma çağı ile birlikte bambaşka uygarlıklar ile ister istemez temasa geçildi. [Amerika’nın keşfi, Hindistan ticaret yolu vb.] Bu da maalesef, insanların farklı bir şekilde sınıflandırılmasına yol açtı. İşte, ırkçılık böyle doğdu.
Buna benzer sınıflandırmalar elbette daha önceki medeniyetlerde de bulunuyordu. İslam medeniyetinden hemen önce kavimciliğin, kabileciliğin bulunduğundan söz etmiştim. Aynı şekilde, Antik Yunan’da, insanlar “Yunan olanlar” ve “yunan olmayanlar” şeklinde sınıflandırılıyordu ki, bu anlayış hiçbir şekilde ırkçılık olarak değerlendirilemez, çünkü yüceltilen ırk değil, Yunan medeniyetidir. Yunanlar, üstünlüğü medeniyetlerinde görmüşlerdir; kafataslarında değil.
Sadede dönecek olursak, 1453’de, çağ açığ çağ kapayan İstanbul’un fethi ile başlayan süreç ile birlikte, Güney Avrupa devletlerinin Akdeniz’deki egemenliği yok olmaya başlamış; ticaret mahalindeki tüm topraklar yitirilmişti. Bir bakıma gözlerini başka tarafa çevirmeye zorlanan İtalya önderliğindeki güney Avrupa ülkeleri, coğrafi keşifler ile birlikte birçok medeniyet ve kültür ile etkileşime geçti. Yeni keşfedilen bu dünya, insanlar için oldukça ilgi çekici idi. Bu ilgi beraberinde gelen etkileşim, Hıristiyanlığın anlayışına ters düşüyordu çünkü Hıristiyanlıkta amaç “kurtuluş” idi. Oysa kurtulmaya hiç gerek yoktu; diğer dünya için beklemeye ve dahi diğer dünya için umut beslemeye hiç gerek yoktu…
Özet olarak; Rönesans ile birlikte aydınlanma çağı başlamış; beraberindeki reform hareketleri ile kilisenin insanlar üzerindeki tahakkümüne ve istibdadına son verilmiş, nur topu gibi bir protestanlık mezhebi doğmuş, bilimler felsefeden yavaş yavaş ayrılmaya başlamış –ki böylece bilimin gelişmesinde çok büyük bir ivme elde edilmiş- ve insanlığın amacı birdenbire değişmişti. Hıristiyanlıkta “kurtuluş” olan amaç; yeni düzen ile birlikte “dünyada cenneti yaşama”ya dönüşmüştü.
Haftaya tarihte biraz daha günümüze yaklaşıp, sanayi devrimi; kapitalizm, sosyalizm ekseninde insanlığın gelişimini ve amacını anlatmaya çalışacağım.
ankakusu said,
Mart 4, 2007 at 05:31
(…)Aynı şekilde, Antik Yunan’da, insanlar “Yunan olanlar” ve “yunan olmayanlar” şeklinde sınıflandırılıyordu ki, bu anlayış hiçbir şekilde ırkçılık olarak değerlendirilemez, çünkü yüceltilen ırk değil, Yunan medeniyetidir. Yunanlar, üstünlüğü medeniyetlerinde görmüşlerdir; kafataslarında değil.
sanki burada medeniyetleri vasitasiyla irkçilik yapiliyor… kibirde var hafif sanki…
sevgiler, saygilar.
capt it all said,
Mart 6, 2007 at 00:43
hocam; öncelikle yorumunuz için teşekkürler;
şimdi haklısınız; kibir gibi bir olay varmış yunanlarda, ben konuya da pek hakim değilim nihayetinde sadece bir-iki kitaptan yer yer temas eden noktalar aklımda kaldı; ama işin aslı; ki ırkçılık denen kavram; insanları genetiğine göre, soyuna göre sınıflandırıyor. oysa yunan medeniyetinnde bu üstünnlük anlayışı biraazcık “kendi medeniyetlerini üstün görme”olayından kaynaklanıyormuş. yani senin anan ingiliz, teyzen arap gibi değil de; yunan medeniyetine dahil, [tüccar, asker, çiftçi vb.] olup olmaması söz konusuymuş. [diye biliyorum.] tabi işin detayına da gidebiliriz. hatta biraz fikir geliştirip; bir sonraki haftayı sırf bu konuya bile ayırabilir.
saygılar…